بيست و چهار ساعت (مساوي) يا به دو قسمت شب و روز تقسيم ميكردند، كه در اين صورت هر كدام داراي دوازده ساعت (زماني) بود كه برحسب طول شب و روز در فصلهاي مختلف طول آنها فرق ميكرد. ساعتهاي نابرابر از نوع دوم در اروپاي مسيحي ــ از جمله ايتاليا ــ تا اواسط سدهٴ هجدهم، بهكار ميرفت1.
قيصربن ابيالقاسم
¿ فصل رياضيات در بالا.
د. موسيقي اسلامي
دربارهٴ عبداللطيف و ابن سبعين ¿ فصل فلسفه؛ دربارهٴ قيصربن ابيالقاسم ¿ فصل رياضيات.
محمد شلاحي
محمد شلاحي (يا شلاجي) اشبيلي، نويسندهٴ مسلمان اسپانيايي دربارهٴ موسيقي. وي در 1221 ـ 1222، رسالهاي در موسيقي به نام ابو يعقوب يوسف ثاني ملقب به مستنصر، امير موحدي(1214 ـ 1223) نوشت. اين رساله كه كتاب اﻹمْتاع و الانتفاع في مسألة سَمْعِ السماع نام دارد به خودي خود مورد علاقهٴ ما نيست، بلكه براي روشن كردن سوء برداشتها و نشان دادن يك نوع عمده از آثار مكتوب اسلامي دربارهٴ موسيقي، در اين جا ذكر ميشود. در واقع اين كتاب بيشتر جنبهٴ ديني دارد تا موسيقي و مجموعهاي از حديثها له و عليه موسيقي است: آيا شنيدن موسيقي براي شخص مسلمان حلال است؟ كدام سازها مجاز است و كدامها نيست؟ و از اين قبيل. كتاب بهطور ضمني اطلاعات بسيار مختصري دربارهٴ سازهاي مختلف ميدهد (بدون اين كه آنها را واقعاً توصيف كند).
ز. موسيقي در قلمرو مسيحيت غربي
دربارهٴ فرانكوي كلني ¿ كتاب دوم؛ دربارهٴ جان گارلندي ¿ فصل زبانشناسي در ذيل.
تابستان فرا ميرسد2
هرچند اين ترانهٴ قديمي بيش از آنچه به اين بررسي مربوط باشد در حيطهٴ تاريخ موسيقي است،